Schrijfster Daan Borrel over rechtse en linkse seks: ‘In bed regeert vaak het alfamannetje’

Daan Borrel: ‘Radicaal-rechts heeft het seksuele discours geclaimd. Hun ideaal is het alfamannetje dat wel eens zal laten zien wat hij kan.’
Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat wij, en zeker de jongeren onder ons, minder seks hebben dan vroeger. Er wordt zelfs gesproken van een echte seksrecessie. In Rechts verpest onze seks analyseert schrijfster Daan Borrel (35) hoe dat niet aan ons, maar aan de politiek ligt. ‘Mensen gebruiken seks om hun identiteit te bevestigen in plaats van haar te overstijgen.’
Dit artikel is geschreven door Leestijd 8 min
Al sinds haar debuut Soms is liefde dit uit 2018 schrijft de Nederlandse Daan Borrel over lichamen, seks, verlangen en politiek. In die jaren, waarin ze ook moeder werd van twee kinderen, heeft ze het seksuele landschap grondig zien veranderen. “Na meerdere emancipatiegolven zie je vandaag hoe mensen teruggrijpen naar het ideaalbeeld van de sterke, dominante man. Dat is een politiek ideaal dat vooral (radicaal-)rechts naar voren schuift en waarnaar het de maatschappij ook inricht, met een heel klassieke rolverdeling tussen man en vrouw. Natuurlijk heeft dat ook een enorme invloed op ons seksleven.”
Quote van .
‘Linkse mannen zouden ‘te empathisch’ zijn voor geile seks, niet kinky genoeg. Ik kan je verzekeren dat het in mijn ervaring alvast heel anders is’
Mannen die niet aan dat ideaalbeeld voldoen, vinden we slappelingen. Of zoals een vriendin van u het aan het begin van het boek verwoordt: linkse mannen zijn toch heel slecht in bed?
“Die perceptie leeft wel degelijk, mede door een onderzoek van enkele jaren geleden. Daaruit bleek dat hoe geëmancipeerder de man, hoe saaier de vrouw hem in bed vond. Later bleek dat er helemaal niets van dat onderzoek klopte, maar ondertussen was het al gretig opgepikt door de media, waardoor het bij velen is blijven hangen. Linkse mannen zouden ‘te empathisch’ zijn voor geile seks, niet kinky genoeg. Ik kan je verzekeren dat het in mijn ervaring alvast heel anders is.” (lacht)
Waarom vinden we emancipatie niet meer sexy?
“Dat komt doordat radicaal-rechts het seksuele discours heeft geclaimd. Hun ideaal is het alfamannetje dat van wanten weet en iedereen, en vooral zijn vrouwelijke bedpartner, wel eens zal laten zien wat hij kan. Dat soort conservatieve heteroman zien we vandaag als een ‘geil beest’.
“Dat is best een opvallende evolutie, want traditioneel is seksualiteit juist een links thema. Het waren linkse bewegingen die in de jaren 60 de samenleving verlosten van de benepen moraal van de kerk, en ook begin deze eeuw waren zij de drijvende kracht achter het homohuwelijk en andere rechten die burgers toelieten hun seksuele identiteit te vieren.”
Waarom zijn zovelen – en gek genoeg ook vrouwen – meegegaan in die rechtse evolutie?
“Om precies dezelfde reden als waarom zoveel mensen op die radicaal-rechtse partijen stemmen: omdat het in een zo onrustige wereld als de onze veilig voelt om terug te grijpen naar het verleden, naar iets wat we al kennen. Als alles op losse schroeven staat, voelt het goed om binnenshuis het traditionele rollenpatroon aan te houden dat al eeuwen meegaat.”
Zelfs linkse vrouwen ‘bezondigen’ zich daaraan.
“Precies. Ik ken vrouwen die erg progressief en geëngageerd zijn, maar binnen hun relatie toch naar het traditionele seksuele plaatje verlangen, omdat dat veilig voelt. Ik begrijp dat ook, voor alle duidelijkheid. Het seksuele domein is immers vaak al een onveilige plek voor vrouwen, dus dan voelt het makkelijker en geruststellender om iets na te doen wat je al kent, ook al betekent dat in de praktijk dat je de teugels aan een man geeft.”
Om even advocaat van de duivel te spelen: kan het niet dat veel vrouwen (en mannen) deze rolverdeling ook oprecht willen?
“Tuurlijk. Begrijp me niet verkeerd: een man mag van mij best dominant zijn in bed, daar kan ik zelf soms ook van genieten. Het wordt echter een probleem als de rollen nooit omgedraaid mogen worden. Dan zit je vast in een rollenpatroon dat je gewoon de hele tijd reproduceert en waar je diep vanbinnen misschien niet achter staat. Juist daarom kan het zo bevrijdend zijn om eens wat anders te proberen.”
Een van de redenen waarom dat zo moeilijk blijkt, is omdat we seks verbinden met onze identiteit.
“Klopt. Ype de Boer beschrijft in Het erotische experiment goed hoe we in het Westen voortdurend via seks onze identiteit bevestigen in plaats van haar te overstijgen. Dat is zonde, want seks is nu juist bij uitstek iets waarbij je je dagelijkse ik overboord kunt gooien. Neem een CEO die zich in z’n vrije tijd graag laat vastbinden, of een uitgesproken feministe die in bed de regie volledig aan een man geeft.
“In seks zijn we vaak niet wie we in het gewone leven zijn, en dat maakt het juist zo fantastisch en potentieel bevrijdend: eindelijk kun je even uit je rol stappen. Tegelijk maakt die dubbelheid mensen bang en kwetsbaar. Daardoor gaan ze vaak hun diepste seksuele verlangens verborgen houden, zelfs voor een partner met wie ze al dertig jaar getrouwd zijn.”
Quote van .
‘Mannen kunnen via hun prostaat een zeer intens orgasme krijgen, maar de meesten deinzen daarvoor terug omdat ze het identificeren met homoseksualiteit’
Een duidelijk voorbeeld van die identiteitsclash is volgens u de angst van mannen voor anale penetratie.
“Het is bekend dat mannen via hun prostaat een zeer intens orgasme kunnen krijgen, maar de meesten deinzen daarvoor terug omdat ze anale penetratie identificeren met homoseksualiteit. Hun identiteit als hetero zou daardoor onder druk komen te staan.”
Wat u duidelijk onzin vindt. Moeten we seks en identiteit loskoppelen?
“Exact. Of beter gezegd: we zouden moeten beseffen dat we meerdere gedaanten hebben, in tegenstelling tot rechts, dat voortdurend op die ene, onveranderlijke identiteit hamert. Dat is sowieso gek, want we switchen de hele dag tussen onze identiteiten van ouder, partner, werknemer, noem maar op. Voortdurend aan het plaatje van de dominante man of de zorgzame vrouw moeten voldoen, is voor niemand goed.”
Op dat vlak heeft zelfs het feminisme boter op het hoofd, schrijft u.
“Ja, want volgens het feminisme moet ik altijd vrouwelijk en onafhankelijk zijn, terwijl ik me soms ook afhankelijk voel, en weleens mannelijk. Hoe meer de buitenwereld je op één identiteit vastpint, hoe moeilijker het wordt om die los te laten. Daarom is het ook zo vreselijk hachelijk om iets aan je seksleven te veranderen, zeker voor mannen. Zij gaan dan al snel denken: wie ben ik nog als ik mijn mannelijke rol verlies, als ik die zelfs in bed moet loslaten?”
Quote van .
‘Ik ben ervan overtuigd dat veel mannen zich absoluut niet comfortabel voelen bij die rechtse, patriarchale rolverdelingen die doorwerken in de slaapkamer’
U benadrukt dat het ook voor hen niet makkelijk is.
“Ik ben ervan overtuigd dat veel mannen zich absoluut niet comfortabel voelen bij die rechtse, patriarchale rolverdelingen die doorwerken in de slaapkamer. Daardoor moeten zij immers altijd de leiding nemen en ‘presteren’, terwijl we zien dat mannen in de kern veel onzekerder zijn in bed dan vrouwen. Bovendien durven ze er moeilijker over te praten, wat de situatie nog lastiger maakt. Ook mannen willen immers verbinding maken tijdens de seks, maar als ze dat doen, zijn ze volgens het rechtse ideaal te soft en niet meer geil.”
Voor de ‘gedomineerde’ vrouwen is het natuurlijk nog erger. Veel meer dan het al genoemde gevoel van veiligheid krijgen ze niet terug.
“Nee, en uit onderzoek blijkt ook dat ze dat dominante manbeeld internaliseren. Tijdens de seks blijken veel vrouwen met een helikoptervisie naar zichzelf te kijken en zich af te vragen: vindt hij me wel aantrekkelijk, is het wel lekker genoeg? In plaats van te denken: wat vind ik geil aan hém, wat wil ik dat hij doet of toelaat? Dat is zo jammer en reduceert seks tot porno: gevoelloos en zonder echt contact.”
Is dat de reden waarom bijna de helft van de mensen ontevreden is over hun seksleven?
“Laat me eerst nuanceren dat mensen vooral ontevreden zijn over de hoeveelheid seks die ze hebben. En dan hebben we het alleen over penis-in-vagina- of anale seks, gevolgd door een orgasme. Dat lijkt me sowieso een veel te nauwe definitie, want seksualiteit houdt veel meer in. Ook erotiek, intimiteit en sensualiteit maken er deel van uit, maar dat tellen we niet mee als ons naar de frequentie van onze seks wordt gevraagd.”
Dat geeft ons nog geen verklaring waarom we steeds minder de koffer induiken met elkaar. Sommigen spreken zelfs van een seksrecessie of collectieve turn-off.
“Om die te verklaren, moet je kijken naar wat ons seksleven beïnvloedt. Het systeem maakt ons graag wijs dat we dat volledig zelf in de hand hebben, en daarom worden we ook om de oren geslagen met tips en producten om ons eigen seksleven spannender te maken. Een lekker glijmiddel of een tantracursus kan kortstondig soelaas bieden, maar blijkt zelden structureel iets op te lossen.
“Ondertussen heb je de mensen wel, net als bij het milieu, met een enorm verantwoordelijkheidsgevoel opgezadeld: het is je eigen schuld als je seksleven onbevredigend is. Dat klopt dus niet. Het is namelijk de politiek die de voorwaarden creëert waarbinnen wij ons goed kunnen voelen en leuke seks kunnen hebben.”
En de rechtse politiek creëert geen gunstige voorwaarden.
“Integendeel. Neoliberaal beleid maakt onze maatschappij al decennialang individualistischer en kapitalistischer. Dat leidt tot een ratrace waarbij we ons elke dag naar kantoor haasten, waar we minstens acht uur lang naar een computerscherm turen, om vervolgens boodschappen te doen die elke week duurder worden, en tot slot dodelijk vermoeid thuis te komen in een huis waarvan we de huur nauwelijks kunnen ophoesten.
“Vergelijk dat eens met een dag waarop je rustig kunt opstaan, een paar uur werkt, vervolgens sport, nog een paar vrienden ziet en dan op je gemak kookt in een huis dat van jou is. In welke situatie denk je dat je het meeste zin zult hebben in seks? Dat bedoel ik met hoe rechts beleid heel concreet de voorwaarden van ons intieme leven bepaalt.”
Waarom blijft rechts dan zo aantrekkelijk voor mensen?
“Rechts, en zeker radicaal-rechts, verleidt de kiezer met constant genot. Van hen mag je gewoon blijven vliegen, worst eten en vrouwen ‘by the pussy’ grabben. De Nederlandse cultuurfilosoof Thijs Lijster noemt dat ‘hedofascisme’: gij moet en zult ongestoord genieten. Uiteraard is dat een veel aantrekkelijkere boodschap dan die van links: leef gematigd, vlieg niet nog even naar Barcelona, wees ook in bed wat socialer.”
Wat kan links doen om van dat zure imago af te raken en, als het even kan, ons ook spannendere sekslevens te bezorgen?
“Links moet minder krampachtig reageren op de verwijten van rechts en zich niet in het hoekje laten drummen van zij die alle leuke dingen willen verbieden. Links moet juist een leuker leven in het vooruitzicht stellen, zoals Mamdani dat in New York doet. Hij heeft het over lagere huurprijzen en dus minder financiële stress, over een goede work-lifebalans, over breed beschikbare kinderopvang die jouw zorglast vermindert, over gemeenschappelijke, betaalbare plekken waar we elkaar kunnen ontmoeten. Van zulke dingen voel je je toch spontaan vrolijker en opgewondener worden?” (glimlacht)
U legt in uw boek veel nadruk op die gemeenschappelijke plekken. Waarom zijn die zo belangrijk?
“Omdat zulke third spaces (sociale omgevingen buiten huis en werk waar mensen samenkomen voor informele, ontspannen interactie, red.) essentieel zijn om verbinding met elkaar te maken. Laat dat, samen met plezier, nu net de hoofdreden zijn waarom we seks hebben.
“Neoliberaal beleid blokkeert dat door alles te individualiseren, door buurthuizen, bibliotheken, nachtclubs en kleine culturele instellingen steeds vaker te sluiten. Wat blijft er dan over? Koffietentjes waar je zeven euro voor een matcha neertelt, een peperdure fitnessclub, een festival waar je als jongere een maand voor moet bijklussen om het ticket te kunnen betalen. Kortom, geprivilegieerde plekken die vooral geld moeten opbrengen en beletten dat mensen uit allerlei lagen van de bevolking samenkomen. Terwijl je je net in zulke situaties erotisch of sensueel kunt voelen. Dansen met onbekenden, of samen douchen na het sporten zonder dat dat iets seksueels hoeft te betekenen. Plekken waar je gewoon een lichaam mag zijn, waardoor je je ook lekkerder in je vel gaat voelen en meer zin hebt in seks.”
Samengevat: rechts beleid bezorgt ons vooral stress en complexen.
“Absoluut. Het kapitalisme heeft baat bij onzekere mensen, want die consumeren meer, van gezichtscrèmes tot scheermesjes voor onze intieme zones. Maar wie kan er leuke seks hebben als je onzeker bent over je lichaam?”
Hoe komen we dan wel tot goede, progressieve seks?
“Met sociaal en progressief beleid! Dan ontstaat er meer progressieve seks die gebaseerd is op gelijkwaardigheid, niet gebonden is aan plekken waar je geld voor nodig hebt om er te komen, en je kunt er – als je dat wilt – je identiteit volledig bij loslaten.”
Ik begin alvast te oefenen.