Boekrecensies Valentijnsboeken

Van Dirk De Wachter tot Hind Eljadid: dertig bekende lezers over het boek dat hun kijk op de liefde heeft veranderd

Beeld Wouter Van Vooren, Play Media, Wouter Van Vooren, Daniil Lavrovski

Van romantiek en dampende romances tot lust en macht, we vroegen dertig schrijvers en andere bekende lezers naar de boeken die hun hart sneller doen slaan. ‘Jeugdliefdes verdwijnen, maar gaan nooit over.’

Sophie Pycke , Eline Bergmans en Ann Van den Broek 10 februari 2024 , 03:00

Liefdesbang, Hannah Cuppen

Tip van Goedele Liekens, seksuologe en politica voor Open Vld.

Maurice, E.M. Forster

“Maurice Hall en Clive Durham doorwoelen in Maurice van E.M. Forster elkaars haar tijdens hun studententijd in Cambridge, in 1909. Maar Clive, die dweept met de oude Grieken, beslist onder sociale druk om met een vrouw te trouwen. Maurice blijft achter met een gebroken hart. Hij vindt nieuwe liefde bij jachtopziener Alec. Maurice en Alec krijgen hun schaamteloze happy end ondanks de dokters, hypnotherapeuten en wetgeving van die tijd. De moed en het avontuur van Maurice versus de leegheid waar Clive tegenaan keek, konden niet meer inspirerend zijn voor mezelf als Gentse student met doorwoelbaar haar in 1987.” (SP)

Tip van Guy T’Sjoen, endocrinoloog.

De lenige liefde, Herman de Coninck

“Ik was een jonge twintiger en pas afgestudeerd aan Studio Herman Teirlinck toen ik De lenige liefde kocht, de eerste dichtbundel van Herman de Coninck, die zelf begin de twintig was toen hij ’m schreef. Nooit zou ik een grotere aha-erlebnis ervaren. De 59 korte liefdesgedichten brachten me volledig in verwarring en vervoering. Ik las ze luidop voor mezelf of voor mijn liefje, proefde de klanken als snoepjes, opnieuw en opnieuw, tot ik ze uit mijn hoofd kende. Nog steeds lees ik De gedichten van Herman terug en ze vervullen me met dezelfde soort melancholie als de eerste muziekalbums die ik ooit kocht.” (SP)

Tip van Luk Wyns, scenarist en acteur.

Julian, Fleur Pierets

“Ik weet nog goed hoe ik de laatste pagina’s van Julian al wandelend las, van het station naar mijn voordeur, rondjes draaiend in het park want er waren nog wat regels over. Ik moest in beweging blijven of zou instorten, want Fleur liet me vol én leeg achter, in een hartstochtelijke bui alleszins. Ik moest zo snel mogelijk naar mijn geliefde om hem te knuffelen. Fleur heeft mijn kijk op liefde niet van richting veranderd, maar wel van intensiteit. Ze schreef een hartverscheurende en hartverwarmende reminder om lief te hebben, om jezelf en het leven niet te vergeten.” (SP)

Tip van Violet Braeckman, actrice.

Hard, Leen Dendievel

“In Hard onderzoekt Leen Dendievel of een gebroken hart ook echt pijn doet. Het deed deugd om het hartzeer dat ik jaren geleden ervoer, ontleed te zien in een boek. Ik werd destijds echt omvergeblazen door verdriet en pijn. Ik voelde me vaak alleen met mijn gebroken hart. ‘Je komt er wel overheen’ of ‘Ander en beter’ zijn niet de woorden die je helpen, hoe goedbedoeld ook. En ja, mensen kunnen echt sterven aan een gebroken hart. Als iemand me nu toevertrouwt met een gebroken hart te kampen, dan neem ik dat verdriet heel serieus.” (SP)

Tip van Evi Hanssen, tv- en radiopresentatrice en auteur.

Duet, Ilse Lazaroms

“Ilse Lazaroms vertelt het relaas van een Nederlandse onderzoekster en een Amerikaanse violist die op een woonboot de Hudson afvaren. Op de gammele boot valt het haar op dat haar geliefde geobsedeerd raakt door complottheorieën. Ze beschrijft hoe ze haar zwangerschap beleeft met de man die ze liefheeft, maar die haar psychisch misbruikte. Wat ik er inspirerend aan vind, is het idee dat we vaak niet in staat zijn om schadelijke dynamieken op te merken als we midden in een relatie zitten. Je kunt elkaar graag zien en toch in een toxische dynamiek verwikkeld zijn.” (SP)

Tip van Tuly Salumu, auteur, columnist en journalist.

Het is de liefde die we niet begrijpen, Bart Moeyaert

“Toen ik 17 was, las ik Het is de liefde die we niet begrijpen. Een boekje waarin meer verzwegen wordt dan uitgesproken. Als stormachtige puber haalde ik er twee levenslessen uit. Liefde is veel meer dan enkel iets tussen twee geliefden. Het is ook familie. En vriendschap. En zelfvertrouwen. Het boek hielp me mijn jonge liefdesverdriet te relativeren, en leerde me begrijpen dat het normaal is dat we liefde nooit helemaal zullen vatten. Dat hoeft ook niet. Het is iets wat we mogen blijven ontdekken in al haar vormen, en waar iedereen ooit wel mee zal worstelen.” (SP)

Tip van Sam De Bruyn, radiomaker Studio Brussel.

De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren, Haruki Murakami

“Een indrukwekkend boek over de liefde en de onverklaarbare diepe pijnen die gepaard gaan met het verlies ervan. Liefde is het meest nabije en meest intense wat er in het leven is. Als de liefde weggaat of op onverklaarbare wijze verdwijnt, blijf je verpletterd achter. Verwoeste intimiteit. Alleen door die ervaring weet je dat echte liefde ook altijd pijn inhoudt, als een soort voorgeborchte van verlies. Maar dat is – hoe paradoxaal ook – het allermooiste aan liefde: nooit vanzelfsprekend of eenvoudig, altijd een beetje schurend, wars van perfectie.” (SP)

Tip van Björn Soenens, VS-correspondent VRT.

Liefde in tijden van cholera, Gabriel García Márquez

“Liefde in tijden van cholera van Gabriel García Márquez vertelt het verhaal van de twee geliefden Florentino Ariza en Fermina Daza die elkaar na een platonische liefde van 51 jaar, 9 maanden en 4 dagen eindelijk in de armen sluiten. Het boek vertelt hoe ongrijpbaar de liefde is. Het is een spel dat jaren kan duren, omdat er heel veel factoren een rol spelen zoals timing en maturiteit. In het dagelijkse leven kan iemand voor wie je eerst geen oog hebt, later wel interessant blijken. Soms is de trein dan al gepasseerd, maar zelfs jaren later kan de liefde weer oplaaien.” (EB)

Tip van Youssef Kobo, sociaal ondernemer en opiniemaker.

De profeet, Kahlil Gibran

“Ik geloofde lang dat de liefde een pijnloze ervaring moest zijn. De onvermijdelijke teleurstelling die volgde, kon Gibran helen: ‘Als de liefde je wenkt, moet je haar volgen, hoewel haar stem je dromen kan verbrijzelen. Ze zal je kronen, maar kan je ook kruisigen. Als je in angst alleen de vrede van de liefde zoekt dan zul je je naar de seizoensloze wereld begeven waar je zult lachen, maar niet volop, en waar je zult huilen, maar niet voluit.’ Ik ken de tekst bijna uit mijn hoofd. Zo vaak las ik het al, die ode aan de diepe liefde.” (SP)

Tip van Evelien Bosmans, actrice.

Nu het nog kan, Johan Petit

“Johan Petit neemt je mee in zijn unieke schrijftaal: lichtvoetig en toch diepzinnig. In maart 2020 was hij bezig met de voorbereiding van een nieuw stuk toen de coronacrisis uitbrak. In juni werd zijn moeder ziek en ging het leven met hem aan de haal. In de daaropvolgende maanden probeerde hij wat hem overkwam in woorden te vatten. Hij schrijft gegrond en vol liefde voor zijn moeder en voor het leven dat voor ons allemaal tot een einde zal komen. Liefde is begrijpen wat we niet kunnen vatten, is nooit helemaal loslaten, en vieren dat ze in vele vormen komt.” (SP)

Tip van Jaouad Alloul, theatermaker en muzikant.

The Only Story, Julian Barnes

“Ik kan me mijn werk niet voorstellen zonder het gedachtegoed van John Bowlby. Vanuit observatie werkte hij de volledige hechtingsleer uit. Aan het einde van zijn carrière stelde hij vast dat de strategieën verworven als kind – veilig, angstig of vermijdend hechtingsgedrag – een cruciale rol spelen in onze volwassen relaties. Maar ook creatieve narratieven dagen me uit om de liefde te proberen begrijpen. Julian Barnes stelt in The Only Story dé vraag: is it better to have loved and lost, than not have loved at all? De keuze tussen liefhebben en lijden. Tussen leven of niet leven.” (SP)

Tip van Rika Ponnet, relatiedeskundige.

Verslaafd aan liefde, Jan Geurtz

“Verslaafd aan liefde van Jan Geurtz, Nederlandse schrijver en leraar Tibetaans boeddhisme, veranderde mijn kijk op de liefde omdat de schrijver haarscherp aantoont hoe onze zoektocht naar liefde voortkomt uit een fundamentele zelfafwijzing. Omdat we leven vanuit een tekort, zoeken we compensatie in de liefde om ons ‘heel ‘ te voelen. Die compensatie willen we verkrijgen door waardering van anderen en bij uitstek door een perfecte liefdesrelatie. Maar dat werkt averechts: het versterkt juist die fundamentele onzekerheid en afhankelijkheid. Ik ervoer het als bevrijdend om dat mechanisme onder ogen te zien. Een prachtig boek over liefdesrelaties met veel praktische, grappige en herkenbare voorbeelden.” (SP)

Tip van Wouter Torfs, voorzitter CAW.

I Love Dick, Chris Kraus

“In I Love Dick vertelt een vrouw – Chris – hoe ze smacht naar een collega van haar man, Dick genaamd, die haar na een korte flirt niet meer ziet staan. Ze schrijft Dick een serie intens persoonlijke, slimme brieven, en bekijkt daarin haar kwetsbaarheid zo intelligent dat de uitwerking daarvan een vlijmscherpe en grappige analyse wordt van man-vrouwverhoudingen. De positie van ‘afgewezen, smachtende vrouw’ kantelt: de bevlieging voor deze (nogal saaie) Dick geeft Chris vleugels, ze raast over het papier en heeft Dick uiteindelijk helemaal niet nodig. ‘Dear Dick, I guess in a sense I’ve killed you. You’ve become Dear Diary.’ De les: verliefdheid gaat niet alleen over de ander, het is ook een vuur waarin je je eigen oneffenheden uithamert en tot ongekende scherpte kan komen.” (SP)

Tip van Bregje Hofstede, auteur en journalist.

De autonauten van de kosmosnelweg, Carol Dunlop en Julio Cortázar

“In De autonauten van de kosmosnelweg schetsen Julio Cortázar en Carol Dunlop een alternatief reisverslag: de twee verliefde schrijvers rijden in een rood Volkswagenbusje over de snelweg tussen Parijs en Marseille en bezoeken alle 65 rustplaatsen. Hun expeditie duurt een maand en op geen enkel moment verlaten ze die snelweg. Klinkt vrij troosteloos, maar het leverde een groots en mooi avontuur op. Het boek bewijst voor mij dat als twee mensen die van elkaar houden voluit ‘ja’ tegen elkaar zeggen, ze de diepste momenten beleven. Bijzonder inspirerend, zeker omdat er tegenwoordig zoveel over de liefde wordt gepraat in formats: open relaties, friends with benefits... Het is veel interessanter om effectief iets te doen dan aan de zijlijn te filosoferen. Door te kiezen komen er mogelijkheden, en beleef je iets.” (SP)

Tip van Julie Cafmeyer, schrijver en theatermaker.

De levens van Claus, Mark Schaevers

“Ik maak me sterk dat ik in élk boek wel een vorm van liefde aangereikt krijg waar ik iets mee kan. De potloodstrepen in mijn boeken zijn schier eindeloos. Momenteel lees ik de nog te verschijnen biografie van Hugo Claus van de hand van Mark Schaevers. Claus vult er een vragenlijst in voor de Haagse Post. Volgend stukje gaat over zijn toenmalige geliefde, Elly Overzier: ‘Ik ben dol op mooie vrouwen, maar ik geloof dat ik een man van één vrouw ben. Zoals Dalí, Hölderlin, en mijn lievelingsdier, de valk. Ik houd van haar. Zij is wild, lastig, jaloers en zeer mooi. Een luxevrouw die doorlopend en makkelijk in armoede leven kan met mij. Zij noemt mij Claus. Ik maak haar het leven lastig. Wij leven samen. Basta.’ Zoveel rijker dan het hedendaagse ‘it’s complicated’.” (SP)

Tip van Ruth Joos, radiomaker Radio 1.

Fleishman is in Trouble, Taffy Brodesser-Akner

“Ik hou ervan om Fleishman is in Trouble van Taffy Brodesser-Akner te herlezen: een roman die de liefdesrelatie tussen Toby en Rachel onder de loep legt en onderzoekt hoe genderrollen de verbondenheid en liefde in hun huwelijk beïnvloeden. Toby is gefrustreerd omdat zijn vrouw meer financieel succes heeft en hij zijn traditioneel mannelijke rol van kostwinner dus zogezegd niet vervult. Rachel kampt ondertussen met de druk van het moederschap en de verwachtingen die onze samenleving oplegt aan vrouwen en moeders: een thema dat me al lang weet te boeien. Het politiek-filosofische werk Justice, Gender, and the Family van de liberale feministe Susan Moller Okin heeft bijvoorbeeld een grote invloed op me gehad. Het heeft me doen nadenken over mijn eigen familiale relaties, en motiveert me ook als politica om me in te zetten voor meer gelijkheid.” (SP)

Tip van Nadia Naji, politica voor Groen.

Anéantir, Michel Houellebecq

“In Anéantir schetst Michel Houellebecq de beleving van een man met gemetastaseerde kanker die chemo ondergaat, maar in wezen gaat het over het onwaarschijnlijk groot belang van de liefde als men erg ziek is en de dood nog net niet in de ogen kijkt. Ik bewaarde het boek voor mijn tweewekelijkse chemobehandelingen. In mijn ziekenhuisbed las ik telkens een paar hoofdstukken, en altijd hebben zijn schrijfsels me getroost en getoucheerd. Vooral de laatste passages zijn bijzonder liefdevol. Man en vrouw maken een wandeling in een bos, waarna ze zich op een bankje zetten en de natuur het overneemt. Houellebecq staat bekend als zwartgallige, misogyne auteur maar daaronder zit een diep verlangen naar de waarachtige liefde. En die zit zoals zo vaak in de aanwezigheid van een zorgzame ander: samen, stilzwijgend op een bankje, zo je wilt.” (SP)

Tip van Dirk De Wachter, psychiater.

Veinte poemas de amor y una canción desesperada, Pablo Neruda

“Voor mij is dat één zin uit ‘Poema 20’, een gedicht van Pablo Neruda uit de bundel Veinte poemas de amor y una canción desesperada. Namelijk: ‘Es tan corto el amor, y es tan largo el olvido’, wat zoveel betekent als: de liefde is zo kort, het vergeten duurt zo lang. Dat resoneerde bij mij als student en het is iets dat ik tot de dag van vandaag herken. De liefdes uit je jeugd, ze zijn verdwenen, maar in feite gaan ze nooit over.” (AVB)

Tip van Marc Van Ranst, viroloog.

Labor of Love, the Invention of Dating, Moira Weigel

“Moira Weigel vertelt de geschiedenis van het daten in de 20ste eeuw. De manier waarop we naar de liefde verlangen blijkt erg gevormd door de economische situatie en de maatschappij op dat moment. Zo heeft het laatkapitalisme tot swipen geleid en mocht je dankzij Hollywood in de jaren 50 op een eerste date niet verder gaan dan first base. Het is verfrissend om te beseffen dat onze opvattingen over de liefde maar is wat ze is door de tijd waarin we leven.” (AVB)

Tip van Heleen Debruyne, schrijfster en radiopresentatrice.

I.M., Connie Palmen

“Ik was 25 toen ik I.M. van Connie Palmen las. Het boek gaat over haar overleden man, Ischa Meijer, en is een weergave van de intimiteit en de compliciteit tussen hen twee. Op dat niveau van gevoelens te komen, zo’n diepe verbondenheid bereiken, dat was voor mij een streven. Compliciteit is niet iets wat je kunt testen voor je aan een relatie begint, je weet nooit vooraf of het erin zit. Op mijn 25 had ik het nog niet, nu gelukkig wel.” (AVB)

Tip van Francesca Vanthielen, actrice en presentatrice.

De tweede sekse, Simone de Beauvoir

“Ik ben opgegroeid in een wereld waarin vrouwen mannen op hun wenken moesten bedienen. Ik was nog een puber toen een jongen me uitnodigde op de koffie, en ik meteen rechtsomkeer maakte. Hij had zijn kleren klaargezet en ging ervan uit dat ik ze zou wassen, met de hand. Dankzij De Beauvoir besefte ik dat liefde geen pijn hoeft te doen: ze maakt van de vrouw geen dienstmeid, van de man geen alleenheerser. Met liefde elkaars onderbroeken wassen, daar draait het om.” (SP)

Tip van Assita Kanko, politica voor N-VA.

Karakter, F. Bordewijk

“In Karakter van Bordewijk komen enkele beklijvende scènes over jonge mensen die verliefd zijn, maar het niet kunnen en durven toegeven. Zo verliezen ze elkaar, deels door misverstanden. Enkele buitenstaanders zien het wel, maar hebben niet de generositeit om hen te helpen. Wat ik leerde: het is moeilijk om de liefde te zien, als je niet voldoende in jezelf gelooft.” (EB)

Tip van Tinneke Beeckman, filosofe.

De eeuwige jachtvelden, Nanne Tepper

“Nanne Teppers De eeuwige jachtvelden maakt de verboden liefde tussen broer en zus op een zoet-perverse manier volstrekt acceptabel, zelfs benijdenswaardig. De vurige liefdesbrieven van Victor aan de zwarte rupsen in de oksels van Lisa kan ik nooit meer ontlezen. Broer en zus ontdekken de liefde en elkaar in een wilde roes van jonge jenever, een ontwrichte gezinssituatie en een obsessie met de grote romantici uit de kunstgeschiedenis en literatuur. Tepper slaagt er warempel in het allergrootste taboe teder en vanzelfsprekend neer te schrijven.” (SP)

Tip van Bent Van Looy, muzikant en schilder.

La plus que vive, Christian Bobin

“In La plus que vive brengt Christian Bobin een hulde aan zijn hartsvriendin Ghislaine die op 44-jarige leeftijd stierf aan een hersenbloeding. Ze hadden een platonische relatie, maar Bobin beschrijft haarscherp hoe hij haar zag. Zo vertelt hij over de beweging van haar pols als ze bepaalde woorden uitspreekt – hoewel ze dood is, schrijft hij in de tegenwoordige tijd. Vaak wordt liefde beschreven in termen van grote gevoelens, maar dit boek toont een schuchtere, poëtische vorm waarbij je er nooit helemaal achter komt hoe Ghislaine zich gevoeld heeft bij die adoratie.” (EB)

Tip van Rik Torfs, kerkjurist.

Apollien, Hafid Bouazza

“In Apollien beschrijft Hafid Bouazza de misverstanden en taboes die in een interculturele relatie kunnen opduiken. De personages communiceren open en vol verwondering, wat ik heel inspirerend vond. ‘Niemand van ons is trouw, niet trouw aan zijn afkomst, aan de idealen van zijn ouders. Groeien betekent verraad.’ Of je nu met een maatschappelijk of cultureel verschil omgaat: als je evolueert en afstand neemt van je eigen traditie, in een poging om verschillen te overbruggen, pleeg je altijd een beetje verraad. Dat klinkt negatief, maar dat is het niet. (sp)

Tip van Chokri Ben Chikha, acteur en theatermaker.

Kentering van een huwelijk, Sándor Márai

Dit boek maakte indruk. Péter, een jongeman van goede afkomst, trouwt met Ilonka, een vrouw uit de lagere burgerij. Het huwelijk is passieloos en zijn verlangen naar het dienstmeisje Judit is groot. Jaren later trouwt hij alsnog met zijn grote liefde Judit, maar ook dit huwelijk mislukt. De auteur laat de drie personages elk hun eigen visie op de gebeurtenissen vertellen. Het is een verhaal over teleurstelling, berusting, klassenverschil en waarden maar vooral ook eenzaamheid. Zodra de eenzaamheid toeslaat in een relatie ben je verloren. (sp)

Tip van Friedl Lesage, radiomaker Radio 1.

The Ethical Slut, Janet Hardy en Dossie Easton

“Het boek dat ik momenteel lees: The Ethical Slut van Dossie Easton en Janet Hardy. Het gaat over alle soorten relaties, van monogamie tot polyamorie en alles ertussen. Ik ben zelf zeer gelukkig in mijn monogame relatie, ik geloof ook in monogamie, maar ik ben ook opgevoed met het idee dat dat de heilige graal is. Dit boek daagt uit om je denkkader te verbreden of het op zijn minst in vraag te stellen, bijzonder leerrijk en interessant.” (AVB)

Tip van Hind Eljadid, spokenwordartist en schrijfster.

Lady Chatterley’s Lover, D.H. Lawrence

“Dit boek vertelt het verhaal van een jonge vrouw die geen kind kan krijgen bij haar echtgenoot, die verlamd raakte na een oorlogstrauma. Uiteindelijk wordt ze verliefd op een andere man. In een wereld vol bedreigingen slagen zij erin om de liefde te handhaven. Niet eenvoudig, ook vandaag niet. Mijn echtgenote en ik zijn 63 jaar getrouwd. We hebben vijf kinderen en elf kleinkinderen. Ik heb geluk gehad met mijn vrouw, die me altijd gesteund heeft, maar bovenal zijn we complementair. Mijn huwelijk is het mooiste boek dat ik ooit las.” (sp)

Tip van Mark Eyskens, econoom, politicus en oud-premier.

Blijf bij mij, Rika Ponnet

“Dankzij Blijf bij mij ben ik de liefde wat beter beginnen te begrijpen. Vroeger hield ik vast aan enge denkbeelden van hoe een partner in elkaar kon zitten: mysterieus, hard to get, opdringerig... Plots werden die patronen in hechtingsstijlen gegoten, waardoor ik zowel op mezelf als op die (potentiële) partner meer vat kreeg. Ik zag waarom ik telkens opnieuw tegen dezelfde steen had geschopt. Het boek gaf me rust in mijn hoofd en tools om mee aan de slag te gaan. Ik zag liefde niet langer als een soort magisch gebeuren dat me zou overvallen, en maar goed ook, want ik haatte dat.” (SP)

Tip van Karolien Debecker, radiomaker Radio 2.